1. این پایگاه به ثبت ستاد ساماندهی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران رسیده است.

    مهمان عزیز سپاس بابت بازدید شما از تالار گفتگوی دهه هفتادی ها.

    عضویت در انجمن رایگان بوده و برای عموم باز میباشد . با صرف 30 ثانیه یکی از اعضای دهه هفتادی ها شوید .

آشنایی با سنتور و پاسخ به سوالات شما در رابطه با این ساز

شروع موضوع توسط reza.coldash ‏Aug 31, 2012 در انجمن دانلود آهنگ

  1. =========
    سنتور
    =========




    سنتوریکی از سازهای موسیقی ایرانی است. فرهنگ دهخدا سنتور را اینگونه تعریف کرده استاز سازهای ایرانی به شکل ذوزنقه که دارای سیم‌های بسیاری است و به وسیله دو مضرابچوبی نواخته می‌شود.
    پیشینه
    سنتور بر پایهٔشواهد و قراین یکی از کهن‌ترین سازهای منطقه به شمار می‌رود. کهن‌ترین اثری که ازاین ساز بر جا مانده، از سنگ‌تراشی‌های آشور و بابلیان قبل از میلاد است. در این سنگ‌تراشی‌ها، صف تشریفاتی که به افتخار آشور بانیپال برپا شده مجسم گردیده و سازی که شباهت زیادی به سنتور امروزی دارد، در میان آن صفدیده می‌شود.ابوالحسن علی بن حسین مسعودی (مرگ به سال ۳۴۶ه.ق) گذشته نگار نامدار و نویسنده کتاب مروج‌الذهب در شرح اوضاع موسیقی در زمانساسانیان، هنگام نام بردن از سازهای متداول موسیقی ساسانی، واژه سنتور (سنطور) راذکر می‌کند. در کتب قدیم و تألیفات ابونصر فارابی و ابن سینا نیز نام سنتور چند بارذکر شده‌است.عبدالقادر مراغه‌ای ساز یاطوفان را معرفی کردکه شبیه سنتور امروزی بود با این تفاوت که برای هر صدا فقط یک تار می‌بستند و باجابجا کردن خرک‌ها، آن را کوک می‌کردند.نام سنتور در اشعارمنوچهری نیز آمده‌است:کبک ناقوس‌زن و شارک سنتورزَناستفاخته نای‌زَن و بربط شده تنبورزنانسنتور، سازی کاملاً ایرانی است که برخی ساخت آن را بهابونصر فارابی نسبت می‌دهند که مانند بربط، ساز دیگر ایرانی بعدها به خارجبرده‌شد.[نیازمند منبع]برخی پژوهشگران بر اینباورند که سنتور در زمان‌های بسیار دور از ایران به دیگر کشورهای آسیایی رفته‌است،چنان که امروزه نیز گونه‌های مشابه این ساز در عراق، ترکیه، سوریه، مصر، پاکستان،هند، تاجیکستان، چین، ویتنام، کره، اوکراین و دیگر کشورهای آسیای میانه و نیز دریونان نواخته می‌شود.بر پایهٔ اسناد و مدارک، نگارگری‌ها ومینیاتورهای سده‌های پیش، آنچه که ما امروزه به عنوان سنتور در اختیار داریم درواقع سنتوری است که از نزدیک به یکصد و پنجاه سال پیش (زمان قاجار) با شکل و شمایلکنونی خود در اختیار هنرمندان این مرز و بوم قرار دارد. چنان که سنتورهای محمدصادقخان (که نخستین نمونه صوتی ساز سنتور به جا مانده از دوران قاجارحبیب سماع حضور وحبیب سماعی، در ابعاد، شمار خرک و چگونگی ساخت، بسیار نزدیک به سنتور امروزیاست.متعلق به وی می‌باشد) بررسی تاریخ گردش و تحول سازسنتور نشان می‌دهد که این ساز طیف گسترده‌ای از سبک‌ها و مکاتب گوناگون را در سدهٔکنونی به خود اختصاص داده، به گونه‌ای که پس از یک بررسی اجمالی، می‌توان اذعانداشت حداقل ۱۵ سبک و مکتب گوناگون و فعال در این عرصه شهره خاص وعام‌اند.[نیازمند منبع]تنوع و جوراجوری چشمگیرمکاتب و سبک‌ها باعث تنوع در صدادهی ساز، تکنیک نوازندگی و چگونگی آهنگ‌سازی ونغمه‌پردازی در سطوح گوناگون بوده‌است.سنتور، یا آنچنان کهاستاد ابوالحسن خان صبا گاه می‌نوشت: سنطور، در سال‌های پایانی عصر قاجار، سازیتقریباً فراموش شده و رو به نابودی بود. سازهای اصلی، تار، تنبک و کمانچه[۲]بودند و دوره قاجار، در واقع «عصر تار» بود. تعداد کمی سنتور می‌نواختند و تعدادکمتری نیز سنتور می‌ساختند و می‌آموختند.
    گسترش در جهان
    با اتکابه قدمت آثار کشف شده گمان این است که این ساز از قلمرو ایران به کشورهای دیگر راهیافته و نام‌های مختلفی پیدا کرده‌است. سنتور با اندک تفاوتی در شکل ظاهر و بانام‌های مختلف در شرق و غرب عالم وجود دارد. این ساز را در کشور چین یان کین، دراروپای شرقیدالسی مر، در انگلستان باتر فلای‌ها، در آلمان و اتریش مک پر،درهندوستان سنتور، در کامبوج فی و در آمریکا زیتر می‌نامند که هر کدام دارای وجهتشابهاتی هستند. ساز سنتور در تعدادی از کشورها مانند ارمنستان و گرجستان نیز رایجهست. همچنین سنتورهای عراقی –هندی- مصری و ترکی که بعضی از آنها حدود ۳۶۰ سیمدارند.
    ساختارساز
    این ساز از جعبه‌ای ذوزنقه‌ایشکل تشکیل شده که اضلاع آن عبارت‌اند از: بلندترین ضلع، نزدیک به نوازنده وکوتاهترین ضلع و موازی با ضلع قبلی و دور از نوازنده و دو ضلع جانبی با طول برابرکه دو ضلع قبلی را به طور مورب قطع می‌کند. ارتفاع سطوح جانبی ۸ تا ۱۰ سانتیمتراست.جعبه سنتور مجوف است و تمام سطوح جعبه چوبی است. برروی سطوح فوقانی دو ردیف (معمولاً ۹تایی)خرک چوبی قرار دارد؛ ردیف راست نزدیک‌تر بهکناره راست ساز است و ردیف چپ کمی بیشتر با کناره چپ فاصله دارد (فاصله بین هر خرکردیف چپ تا کناره چپ را «پشت خرک» می‌نامند). از روی هر خرک چهار رشته سیم هم‌کوکعبور می‌کند ولی هر سیم به گوشی معینی پیچیده می‌شود. گوشی‌ها در سطح جانبی راستکنار گذاشته شده‌اند. سیم‌های سنتور به دو دسته «سفید» (زیر) و «زرد» (بم) تقسیممی‌شوند. دسته سیم‌های سفید بر روی خرک‌های ردیف چپ و سیم‌های زرد بر روی خرک‌هایردیف راست به تناوب قرار گرفته‌اند. طول قسمت جلوی خرک در سیم‌های سفید دو برابرطول آن در قسمت پشت خرک است و می‌توان در پشت خرک نیز از سیم‌های سفید استفاده کرد (صدای آن به نسبت عکس طول، یک اکتاو نسبت به صدای قسمت جلوی خرک بالاتر است). همچنین هر سیم زرد، یک اکتاو بم‌تر از سیم سفید بلافاصله بعد از آن صدامی‌دهد.
    اطلاعات بیشتر ساختمان سنتور (بهانگلیسی(گذشته وامروز
    ساز سنتور پیشتر با ۱۲ وتر سیم بم و۱۲وتر سیم زیر ساخته می‌شد و سنتور ۱۲ خرکیسنتور «لا کوک» نیز ساخته می‌شود. سنتور۱۱خرک، سنتور چپ کوک نامیده می‌شود. در واقع هر خرکی که به سنتور اضافه می‌شودصدای ساز یک پرده بم‌تر می‌گردد. سنتور ۹ خرک رایج‌ترین نوع سنتور است که سنتور «سُل کوک» نامیده می‌شود و نت‌های ردیف بر اساس آن نوشته شده‌اند. در سنتور ۹ خرک،چنانچه بر اساس راست کوک تنظیم شود، به ترتیب سیم‌ها از پایین بر مبنای می-فا-سلکوک می‌شوند و برای اجرای گروهی و ارکستر مناسب است.نامیده می‌شد. امروزهسنتور ۱۰ خرک و سنتور ۱۱ خرک و ساز سنتور برای استفاده در ارکستردارای نقایصی است که برای رفع آنها چندی است دو نوع سنتور یکی کروماتیک با افزایش ۷خرک به خرک‌های معمولی و دیگری سنتور باس با صدای بم ساختهشده‌اند.سنتورکروماتیک و سنتور کروماتیک بم
    بهمنظور تکمیل فواصل کروماتیک بین اصوات و نیز به قصد تأمین اصوات بم، در حدود بیستسال اخیر دو نوع سنتور با تعداد زیادتر خرک ساخته شده‌اند. سنتور کروماتیک با همانمیدان صدای سنتور معمولی ولی دارای خرک‌ها و اصوات کروماتیک بیشتر است. میدان صدایسنتور کروماتیک بم یک فاصله پنجم بم‌تر از سنتور کروماتیک است و وسعت آن سه اکتاو ونیم است. در دو نوع سنتور کروماتیک، هر صوت توسط سه رشته سیم هم‌کوک حاصل می‌شود. به عبارت دیگر روی هر خرک سه سیم تکیه کرده‌است. از هر دو سنتور کروماتیک وکروماتیک بم در حال حاضر تنها استفاده‌های هم‌نوازی می‌شود.نوازندگیسنتور
    نوازندگی سنتور بوسیله دو چوبنازک که به آنها «مضراب» گفته می‌شود، انجام می‌شود. مضراب‌ها در گذشته بدون نمدبودند ولی اکنون بیش‌تر به مضراب‌ها نمد می‌چسبانند که خود باعث لطیف‌تر شدن صدایسنتور می‌شود. در اکثر اوقات، نوازنده باید با هر یک از مضراب‌ها، نت متفاوتی رااجرا کند (به ویژه در برخی از چهارمضراب‌ها که بیش‌تر پایه قطعه با دست چپ و ملودیبا دست راست اجرا می‌شود). به همین دلیل نوازندگی این ساز علاوه بر چابکی دست‌ها،به تمرکز ذهن نیز نیاز دارد که تنها با تمرین فراوان بدست می‌آید.سنتور سازی است که اگر نوازنده بر آن چیره شود، می‌تواند بوسیله آن کارهایزیبا و ماندگاری بیافریند. این ساز به خوبی توانایی تکنوازی و همنوازی را دارامی‌باشد.برابر نیمهٔ عمر تمرین سنتورنوازان، به کوک کردنآن می‌گذرد. چون ضربه‌های مداوم مضراب روی سیم‌ها و تاثیر گذاری رطوبت و حرارت رویچوب و سیم‌ها کوک را به هم می‌زند و ۷۲ سیم باید مرتب کوک یا هم خوان شود، از اینرو سنتور، سازی شناخته می‌شود که همراه با زیبایی، بسیاری از عوارض طبیعی می‌تواندروی صدا و کوک آن تاثیر بگذارد و حتی نوازنده‌های کارکشته را برای یک کوک دلخواهناکام می‌گذارد.
    به عقیده ی من سنتور از دلنشین ترین ساز های ایرانی ست چرا که دارای گستره ی صوتی بالا و تنوع صدایی زیاد است من خود مدت شش سال است که نوازنده ی این ساز کهن هستم و در تمام این شش سال هیچ گونه یک نواختی در این ساز مشاهده نکردم( مشکلی که در بعضی ساز های موجود پس از چند سال آموزش بوجود می آید) که می توان به عنوان یک ضعف موجود در ساز های معاصر(غربی)از آن یاد کرد. »
     
    sajjad از این پست تشکر کرده است.